A saúde mental da infancia e da adolescencia ocupou un lugar central no I Congreso Autonómico Os Dereitos da Infancia en Galicia. Avances, retos e propostas, onde se puxo de manifesto a necesidade de reforzar as políticas públicas destinadas á súa promoción, prevención e atención. Os datos presentados no Informe sobre os Dereitos da Infancia en Galicia alertan dunha realidade preocupante: o aumento dos diagnósticos de problemas de saúde mental, do consumo de psicofármacos e das dificultades de acceso á atención especializada entre nenos, nenas e adolescentes. Segundo a OMS, un de cada sete adolescentes de entre 10 e 19 anos padece algún trastorno mental, mentres que en España, cerca do 21% das persoas adolescentes presentan algún problema de saúde mental. Ademais, entre 2016 e 2022 duplicáronse os casos de ansiedade e as dificultades de aprendizaxe, afectando xa a tres de cada dez menores de idade.

No caso galego, a situación tamén require dunha resposta urxente. En 2023, máis de 11.300 menores de 15 anos consumiron antidepresivos ou ansiolíticos, e as prescricións en menores de 19 anos incrementáronse nun 52 % desde 2019. Estes datos evidencian a necesidade de fortalecer os recursos de atención e acompañamento, especialmente nun contexto no que continúan existindo dificultades de acceso aos servizos especializados.

Máis alá das cifras, unha das principais conclusións do encontro foi a necesidade de avanzar cara a unha visión máis ampla da saúde mental. Como destacou o psicólogo Ricardo Fandiño, non se trata só de abordar a enfermidade, senón de crear as condicións que permitan ás crianzas e ás persoas adolescentes medrar en contornas seguras, con vínculos afectivos saudables e oportunidades de participación e desenvolvemento. A saúde mental, neste sentido, constrúese na comunidade.
O congreso tamén puxo o foco na responsabilidade compartida que implica a súa promoción. A protección do benestar emocional da infancia non corresponde unicamente ao sistema sanitario, senón tamén ás administracións públicas, aos centros educativos, ás familias e ao conxunto da sociedade. Esta reflexión cobra especial relevancia nun contexto no que cada vez máis adolescentes expresan malestar emocional e no que persisten dificultades para a súa detección temperá.

Entre os retos identificados destacan a necesidade de reforzar os equipos multidisciplinares nos centros educativos, mellorar a coordinación entre os ámbitos sanitario, educativo e social, ampliar os recursos especializados e fortalecer as medidas de prevención fronte ao acoso e ao ciberacoso.

Garantir o dereito á saúde mental require actuar antes de que apareza o sufrimento máis grave, apostando por políticas que poñan no centro o benestar, os coidados e os dereitos da infancia e da adolescencia.